Zieke bewoners naar rechter

Frank Straver

Gedonder in de Amersfoortse Vinex-wijk Vathorst. Dat is ongetwijfeld de eerste, en misschien wel de enige associatie die veel Nederlanders bij balansventilatie hebben.

De ventilatietechniek in nieuwbouwwoningen kwam in maart in de schijnwerpers toen tv-programma ’Zembla’ de reportage ’Ziek van je eigen huis’ uitzond. Bewoners van de Amersfoortse Vinex-wijk Vathorst vertelden daarin over de gevolgen van hun moderne, zuinige huisventilatie: moeheid, longklachten en concentratieproblemen.

De bron van die problemen staat niet onomstotelijk vast. De gemeente Amersfoort en GGD Eemland onderzochten honderd woningen met als conclusie: de klachten hebben wellicht met de balansventilatie te maken, maar een keihard oorzakelijk verband ontbreekt.

Gisteren stapten enkele bewoners naar de rechter om een onafhankelijk onderzoek af te dwingen bij de verantwoordelijke aannemersbedrijven Dura Vermeer en Heijmans, die nu zelf controles laten doen.

Wim Hijmissen, directeur van Brink Climate Systems – fabrikant van balansventilatie – slaat alle ophef met kromme tenen gade, maar is blij met grondig onderzoek. De gezondheidsklachten van bewoners kunnen volgens hem nooit aan balansventilatie liggen. Daar wordt naar zijn smaak onterecht op gezinspeeld.

„Het directe verband tussen de klachten en het systeem is nooit bewezen. Het vervelende is: in de hoofden van mensen staat dat nu wel vast. Terwijl balansventilatie, mits goed aangelegd en onderhouden, juist een gezonde en milieuvriendelijke manier van ventilatie is.”

Volgens fabrikant Hijmissen is onterecht het idee ontstaan dat bij balansventilatie de ramen gesloten moeten blijven. In Vathorst kunnen in sommige huizen de ramen niet open omdat dit de balansventilatie zou verstoren. Tweede Kamerleden spraken er schande van en de Vereniging Eigen Huis (VEH) pleit samen met het Astmafonds voor een stop op het plaatsen van balansventilatie.

Van teruglopende verkoop door negatieve publiciteit heeft Brink Climate Systems nog geen last, omdat het werkt met langlopende contracten met woningbouwcorporaties. Maar over twee jaar zouden de effecten wel eens merkbaar kunnen worden. Samen met Erik van Heuveln, directeur van collega-fabrikant StorkAir is Hijmissen daarom vastberaden om de beeldvorming rond balansventilatie bij te stellen. „Als het systeem echt ongezond was, stopten we gelijk.”

Meest prangende vraag is dan: als het de balansventilatie niet was, waar zijn de vele tientallen Vathorsters volgens de directeuren dan ziek van geworden? „Het zal een mix van oorzaken zijn”, zegt Hijmissen. „Er moeten dingen verkeerd zijn gegaan met de aanleg, de instelling en het onderhoud. Bewoners moeten zelf de filters goed vervangen. Ook kan de hoge concentratie kooldioxide, vanaf de snelweg en het naastgelegen vuilverbrandingbedrijf van invloed zijn geweest, of de kookapparatuur op aardgas. Een psychologisch ziekmakend effect kan ook meegespeeld hebben. Het blijft voor ons gissen.”

Letselschade-raadsman Martin de Witte van SAP-advocaten, belangenbehartiger van de bewoners, vindt het ’nogal logisch’ dat de fabrikanten het vurig voor hun product opnemen. „Ze hebben er alle belang bij en willen negatieve beeldvorming voorkomen.”

Met juist gebruik levert een goed aangelegde balansventilatie geen enkel gevaar op, beweren de directeuren. Van Heuveln: „Bewoners hebben uitleg nodig, duurzaam wonen is niet eenvoudig. Het probleem is dat wij daar als fabrikanten geen rol in spelen. In grote nieuwbouwwijken krijgen huurders de sleutel in handen en kunnen het verder met een instructiegids doen. Daardoor weten ze niet hoe alles werkt.”

Volgens Van Heuveln kan het zijn dat mensen de balansventilatie langdurig te zacht of uit hebben gezet om het geluid te dempen, of dat ze de ’tochtende’ kieren opvulden, die essentieel zijn voor luchtcirculatie.

Wijkbewoners bevestigen dat zij nooit een goede uitleg kregen bij het betrekken van hun huis, maar veel willen ze er niet meer over kwijt. Het lijkt erop dat de Vathorsters moe zijn van alle ophef na de Zembla-uitzending. „Ik zeg niks, half Nederland is al bij me aan de deur geweest”, reageert een bewoner.

Volgens SAP-advocaten zijn bewoners bang dat ze hun huis niet meer kunnen verkopen. Enkele bewoners willen wel praten. Ria Verhoef (61) woont nu vier jaar in Vathorst en heeft van begin af aan longklachten, ze denkt als gevolg van de balansventilatie. Verhoef gebruikt nu een zogenoemd puffertje voor astmapatiënten om wat vrijer te ademen. „Ik hoop dat er goed onderzoek komt. Nu blijven we maar gissen.”